İki Kardeş
Vincent Van Gogh ile küçük kardeşi Theo arasındaki ilişki, sanat tarihinin en olağandışı kardeş bağlarından biriydi. Theo, Vincent'ın Paris'teki sanat galerisinde çalışıyordu. Düzenli maaşıyla ağabeyini destekliyordu: kira, boya, tuval, yemek. Vincent on yılı aşkın süre boyunca büyük ölçüde Theo'nun imkânlarıyla yaşadı.
Karşılığında yazdığı mektuplar vardı. 820'den fazla. Bazıları birkaç satır, bazıları sayfalarca. Hollandaca, Fransızca, İngilizce. İçlerinde sanat üzerine düşünceler vardı, tablolarının küçük eskizleri, şikayetler, planlar, umutsuzluklar ve zaman zaman parlayan bir neşe.
Mektuplar Ne Anlatıyor?
Van Gogh'un tablolarını müzede gördüğünüzde rengi ve fırça darbelerini hissedersiniz. Mektupları okuduğunuzda ise o tablolara nasıl ulaştığını görürsünüz. Her tablo bir mücadelenin ürünü. Arles'taki sarı ev, hastalık nedeniyle yatılı olduğu Saint-Paul-de-Mausole'daki oda, Auvers'deki son haftalar — bunların hepsi mektuplarda tüm ayrıntısıyla yaşıyor.
"Yıldızlı Gece"yi çizdiğinde Theo'ya şunları yazdı: "Gökyüzünü hep daha canlı görmek istiyorum, yıldızlar sanki yaşayan şeyler gibi bana bakıyor. Ama belki de bu sadece benim hastalığım." Bu satırları okuyunca tabloya farklı bir gözle bakıyorsunuz.
"Sana söylemek istediklerimi söyleyemiyorum. Ama belki tablolarımda bir şeyler bulabilirsin."
Yoksulluk ve Üretkenlik
Van Gogh profesyonel ressam olarak yalnızca on yıl çalıştı: 1880'den 1890'a kadar. Bu on yılda 900'ü aşkın tablo ve 1100'den fazla çizim üretti. Çoğu zaman aç kaldı, boya parasını yemek parasından kıstı, soğukta battaniyesiyle tuval üzerine çalıştı.
Hayatı boyunca yalnızca bir tablo sattığı rivayet edilir — gerçekte birkaç daha sattı ama hepsi sembolik fiyatlara. Şöhret ölümünden sonra geldi. Bugün tablolarının en değerlileri yüz milyonlarca dolar ediyor. Bu ironi Van Gogh'u trajik kılan şeylerden biri ama yalnızca biri.
Theo'nun Rolü
Theo, ağabeyinin sanatına gerçekten inandı. Başkalarının şüphelendiği dönemlerde bile. Parasını esirgememekle kalmadı, Van Gogh'un çevresinden kimse anlamasa bile tabloları koruyup sakladı. Vincent öldükten altı ay sonra Theo da hayatını kaybetti. Belki Vincent'ın kaybını kaldıramadı — bunu tam olarak bilemeyiz.
Van Gogh'un mektupları "The Letters of Vincent Van Gogh" adıyla Türkçeye de çevrildi. Tamamını okumak zorunda değilsiniz — her biri kendi başına bir metin. Arles döneminden, ya da Saint-Rémy döneminden başlayabilirsiniz. Müzelerdeki tablolara bakarken bu mektupları hatırlarsanız, resim başka bir şeye dönüşür.
Neden Okusun?
Sanatı ya da resmi takip etmiyorsanız bile bu mektuplar sizi çekecek. Çünkü içinde sanat tarihi değil, insan var. Bir adamın kardeşine on yıl boyunca her şeyini anlattığı, bir türlü anlaşılamadığını hissettiği, yine de üretmeye devam ettiği bu mektuplar — hem tüketici hem de umut verici. Bitmişliğin içinde bir ısrar var. Ve bu ısrar bugün hâlâ yankılanıyor.
Kaynaklar