Günlük Ne Zaman Yazıldı?
Frida Kahlo 1944'ten 1954'teki ölümüne kadar — yani hayatının son 10 yılında — bir günlük tuttu. Bu dönem onun için hem yaratıcı yoğunluk hem de fiziksel acı döneminin zirvesiydi. Onlarca ameliyat geçirdi, bacağı kesildi, morfin bağımlılığı geliştirdi, yatakta günler geçirdi. Ama aynı dönemde en güçlü tablolarının önemli kısmını üretti.
Günlük 170 sayfa. Yarısı el yazması, yarısı resimli. Kelimeler ve imgeler iç içe geçiyor. Bir sayfa tamamen metinken diğeri soyut bir çizim. Kimi sayfalar tamamlanmamış, kimi sayfalar hızlı karalamalar. Bir özel alan olarak kalmak üzere yazıldığı için Frida kamusal bir maske takmıyor.
Ne Anlatıyor?
Günlük iç içe geçmiş birçok tema taşıyor. Diego Rivera'ya olan bağımlılığı ve öfkesi — onu hem sevdiğini hem de ondan nefret ettiğini aynı sayfada yazabiliyor. Meksika'nın politik kimliği ve onun bu kimliğe duyduğu aidiyet. Bedeniyle ilişkisi — kesilen bacak, ağrıyan belkemiği, sürekli ameliyatlar. Ölüm hakkındaki düşünceleri.
En çarpıcı sayfalardan biri son günlerinde yazdığı şu cümle: "Espero alegre la salida — y espero no volver jamás." (Mutlu bir şekilde ayrılışı bekliyorum — ve asla geri dönmemeyi umuyorum.) Bu cümle günlüğün son sayfasında bulundu. Frida öldüğünde 47 yaşındaydı.
"Ayaklara ne gerek var, uçabilecek kanatlarım varsa?"
Sanat mı, İtiraf mı?
Günlük 1995'te ilk kez faksimile olarak yayımlandığında sanat tarihçileri bölündü. Bir kısmı bunun Frida'nın özel alanının ihlali olduğunu söyledi. Diğerleri ise 20. yüzyılın en önemli kadın sanatçısının iç dünyasına açılan bu pencere paha biçilmez buldu.
Gerçek şu ki: Frida bu günlüğü hiç yayımlatmadı ve yayımlanmasını istediğine dair bir not bırakmadı. Ama eşi Diego Rivera öldükten sonra mirasının nasıl yönetileceği konusundaki kararları kocasının ailesine kaldı. Ve onlar yayımlamayı seçti.
Günlük doğrusal okunmak için yazılmamış. Bir Frida tablosunu incelediğiniz gibi gezmek için yazılmış. Bazı sayfaları uzun oturup düşünmek gerekiyor, bazılarını hızlıca geçebilirsiniz. Türkçe baskısı Everest Yayınları'ndan çıktı. Orijinal dilini merak edenler için İngilizce baskısı da kolayca bulunabilir.
Kimler Okusun?
Frida tablolarına hayran olanlar için doğal bir derinleştirme. Ama tabloları henüz tanımayanlar için de okunabilir — günlüğü okuduktan sonra tablolarına bakmak başka bir deneyim. Özellikle yaratıcılığın ve acının birbirini nasıl beslediğine dair düşünen herkes için güçlü bir okuma. Yaklaşık 300 sayfa ama çoğu zaman sayfaları uzun süre inceliyorsunuz.
Kaynaklar