İki Distopya, İki Farklı Korku

George Orwell 1984'ü yazdığında korku şuydu: insanlar baskıyla itaat ettirilecek. Gözetlenecekler, acı çekecekler, özgürlükleri ellerinden alınacak. Bu karanlık, sert, şiddet içeren bir gelecekti.

Aldous Huxley, Cesur Yeni Dünya'yı Orwell'den 17 yıl önce, 1932'de yazdı. Ve bambaşka bir şey söyledi: insanlar baskıyla değil, mutlulukla kontrol edilecek. Zevk verilecek, acıdan korunacaklar, her istedikleri karşılanacak. Ve tam da bu yüzden özgür olmayacaklar.

Medya eleştirmeni Neil Postman bu iki romanı karşılaştırdığında şöyle yazdı: Orwell'in korktuğu kitapları yasaklayanlardı. Huxley'in korktuğu ise kimsenin kitap okumak istemeyeceği bir dünyadı.

Roman Ne Anlatıyor?

Huxley'in kurguladığı dünya, ilk bakışta ideal görünüyor. Savaş yok, hastalık neredeyse yok, herkes mutlu. Çocuklar fabrikada üretiliyor, bebeklikten itibaren toplumun ihtiyacına göre şartlandırılıyor. Soma adında bir mutluluk hapı var — sorun çıktığında herkes içiyor ve geçiyor.

Sanat, din, aile, sevgi gibi kavramlar ya yasaklanmış ya da anlamsız hale getirilmiş. Çünkü bunlar mutsuzluk da yaratıyor. Ve mutsuzluk sistemi tehdit ediyor. İstikrar her şeyin önünde geliyor.

"İnsanları mutlu etmek ile insanları özgür kılmak arasında bir tercih yapmak zorunda kalırsanız, ne seçersiniz?"

Neden Bugün Bu Kadar Güncel?

Romandaki şartlandırma mekanizmaları, uyuşturucu mutluluğu ve eğlence odaklı hayat biçimi bugün çok daha tanıdık geliyor. Sonsuz içerik, anlık tatmin, dikkat dağıtıcılarla dolu bir dünya. Kimse bizi zorla izletiyor ya da zorla tüketiyor. Biz seçiyoruz — ama bu seçimler tasarlanmış.

Huxley mi, Orwell mi? Bu tartışma edebiyat çevrelerinde hâlâ sürdürülüyor. Kimi eleştirmenler ikisinin birbirini tamamladığını söylüyor: bazı toplumlarda Orwell'in korkuları gerçekleşti, diğerlerinde Huxley'inkiler. Batı toplumları için Huxley'in öngörüleri daha isabetli görünüyor. Ama her iki distopyanın unsurları aynı anda var olabiliyor.

Kimler Okusun?

1984'ü okuyanlar için doğal bir ikinci adım. Okumayanlara ise önce Cesur Yeni Dünya daha kolay gelebilir — dili biraz daha erişilebilir, kurgusu daha renkli. Yaklaşık 300 sayfa. Bitince kendinize şunu soracaksınız: hangi mutluluğu istiyorum?

Kaynaklar

Cesur Yeni Dünya: 1984'ten Daha mı Korkutucu?

1984: Her On Yılda Bir Farklı Anlam Kazanan Roman