Manhattan Projesi
İkinci Dünya Savaşı'nın ortasında ABD, tarihin en gizli ve en pahalı askeri-bilimsel projesini başlattı: Manhattan Projesi. Hedef atom bombasını üretmekti. Nazi Almanyası'nın aynı silaha sahip olabileceği korkusu bilim insanlarını harekete geçirdi. Dünyanın en parlak fizikçileri — çoğu Avrupa'dan kaçmış mülteciler — New Mexico çölünde küçük bir kasabada bir araya geldi. Los Alamos.
Projenin bilimsel direktörü J. Robert Oppenheimer'dı. Teorik fizikçiydi, pratik bir yapım adamı değil. Ama hem bilimsel hem de insani karmaşıklığı bir arada taşıyabilen az sayıda kişiden biriydi. Bu yüzden seçildi.
Trinity Testi
16 Temmuz 1945 sabahı 05:29'da, New Mexico çölünde dünyanın ilk nükleer patlama gerçekleşti. Adı Trinity'ydi. Parlama o kadar güçlüydü ki yüzlerce kilometre öteden görüldü. Çöl kumları camlaştı. Gözlemciler bunker arkasındayken bile ısıyı hissetti.
Oppenheimer'ın o an için anlattıkları çelişkili. Bir yanda rahatlama ve zafer hissi — yıllarca çalıştığı şeyin işe yaradığını görmek. Öte yanda tarif edilmesi güç bir ağırlık. Sonradan Bhagavad Gita'dan o meşhur satırı hatırladığını söyledi: "Şimdi ölüm oldum, dünyaların yok edicisi." Ama o sözü o an söylemedi. Yıllar sonra, patlama ne anlama geldiğini kavradıktan sonra bağladı o anla.
"Fizikçiler günahı tanıdı. Ve bu bilgiyi asla yitirmeyecekler."
Sonrası: Pişmanlık mı, Savunma mı?
Hiroşima ve Nagazaki'ye bombaların atılmasından sonra Oppenheimer Başkan Truman ile görüştü. "Ellerimde kan var" dedi. Truman sinirle cevap verdi: "Ben ellerimi yıkayabilirim, sen yıkayamazsın." Ve onu bir daha Oval Ofis'e sokmadı.
Oppenheimer bombayı yapmaktan açıkça pişmanlık duymadı ama kullanılma biçimine itiraz etti. Japonya'nın teslimiyete yakın olduğunu, gösterim amaçlı bir patlamanın yeterli olacağını savundu. Askeri yetkililer bu görüşü reddetti. Sonraki yıllarda nükleer silahlanmaya karşı çıktı. 1954'te güvenlik izni iptal edildi.
Bilimin Sorumluluğu
Oppenheimer'ın hikayesi bilimin etik sınırları üzerine en keskin sorulardan birini bıraktı: bir şeyi yapabilmek, onu yapmak zorunda olduğunuz anlamına mı gelir? Ve bilim insanı, bulduğu şeyin nasıl kullanılacağından sorumlu mudur?
Bu soruların kesin cevabı yok. Ama Oppenheimer'ın hayatı, bu soruları sormadan yapılan bilimin nereye gidebileceğini gösteriyor.
Kaynaklar