M.Ö. 490: Marathon Savaşı
Antik Yunanistan, Pers İmparatorluğu'nun saldırısına uğradı. Pers ordusu Marathon ovasında karaya çıktı. Atinalı askerler — yaklaşık 10.000 kişi — onlardan iki kat daha kalabalık Pers ordusuna karşı savaşmaya hazırlandı. Mucizevi bir biçimde kazandılar. Yaklaşık 6.400 Pers savaşçısı öldü, sadece 192 Atinalı kayıp verildi.
Zaferi haber vermek için bir koşucu görevlendirildi. Adı Pheidippides'ti. Marathon'dan Atina'ya kadar olan 42 kilometrelik mesafeyi koşarak, savaşın yorgunluğunu da ekleyerek geçti. Atina meydanına vardığında tek bir kelime söyleyebildi: "Nenikēkamen" — "Kazandık!" Sonra düşüp orada öldü.
Hikaye Gerçek mi?
Bu hikaye Yunanistan'da yüzlerce yıl boyunca anlatıldı. Ama kaynaklar tutarsız. Olayın kendisinden 500 yıl sonra yazan Plutarkhos ve Lukianos bu hikayeyi kayıt altına aldı. Daha erken kaynaklar olan Heredot — savaşın yaklaşık 50 yıl sonrasında yazan — biraz farklı bir hikaye anlatıyor.
Heredot'un anlattığına göre Pheidippides Marathon'dan Atina'ya değil, Atina'dan Sparta'ya koşan adamdı. Ve mesafe çok daha uzundu: yaklaşık 250 kilometre. Sparta'dan yardım istemek için iki günde bu mesafeyi koşmuştu. Marathon-Atina koşusu hikayesi muhtemelen sonradan, edebi bir biçimde uyarlandı. Yani gerçeği büyük olasılıkla daha bile etkileyici: bir adam 250 km koşmuştu.
"Tarih bazen kahraman icat etmez — gerçek kahramanları daha kullanışlı bir versiyona indirger."
Modern Maraton
1896'da ilk modern Olimpiyat oyunları Atina'da düzenlendi. Pheidippides hikayesini onurlandırmak için bir uzun mesafe koşusu eklendi: Marathon'dan Atina'ya, yaklaşık 40 kilometre. Yarışı kazanan Yunan koşucu Spyridon Louis ulusal kahraman oldu.
Mesafe ilk yıllarda yaklaşık 40 km civarındaydı, ülkeye göre değişiyordu. 1908 Londra Olimpiyatları'nda mesafe netleşti: 42.195 km. Bu sayı tesadüfen oluştu — Windsor Kalesi'nin başlangıç noktasından White City Stadyumu'ndaki kraliyet locasının önündeki bitiş çizgisine olan mesafeydi. Kraliçe Alexandra'nın çocuklarının başlangıcı kaleden izleyebilmesi için yarış oradan başlatılmıştı. Sonra bu rastlantısal mesafe uluslararası standart oldu.
Vücudun Sınırı
42.195 km koşmak insan fiziğinin sınırlarına yakın. Ortalama bir erkek koşucu maratonda yaklaşık 2.500-3.000 kalori yakar. Vücudun glikojen rezervleri 30. kilometre civarında tükenir; bu noktada koşucu "duvarı vurur" — ani bir bitkinlik dalgası. Bu deneyimden geçmek için vücudun yağ yakımına geçmesi gerekir, ki bu da dakikalar sürebilir.
İyi eğitilmiş profesyonel koşucular bu sınırı aşabiliyor. Mevcut dünya rekoru Eliud Kipchoge'nin 2 saat 1 dakika 9 saniye (2022, Berlin). Bu hız ortalama saatte 21 km/s — yani sürekli bir hızlı koşu. Bir maratonu bitirmek bile çoğu insan için aylık disiplinli antrenman gerektiriyor. Bunu sağlıklı koşucuların büyük kısmı yine de başaramıyor.
Modern fizyoloji bilimcileri Pheidippides'in başarısını şüpheyle karşılıyor. 250 km'yi iki günde koşmak — kendi başına imkansız değil ama olağanüstü zor. Bunu yapıp ardından Marathon'da savaşa katılıp sonra 42 km daha koşmak fizyolojik olarak inanılmaz. Belki hikaye birkaç farklı koşucunun birleştirilmiş halidir. Belki de antik Yunanistan'da olağan üstü dayanıklı haberci koşucular vardı — modern atletizm dünyasının bilmediği bir şekilde antrenmanlı.
Bir Sembol Olarak Maraton
Bugün her yıl dünyada milyonlarca insan maraton koşuyor. New York, Boston, Berlin, Tokyo, Londra, Şikago — bunlar dünyanın "Six Major" maratonları. İstanbul Maratonu da büyüyen bir uluslararası etkinlik. İnsanlar bu mesafeleri koşmak için aylarca antrenman yapıyor, çoğu zaman bir kişisel hedefi başarmak için.
Maraton bir spor dalı olmanın ötesinde bir sembol. Sınırın aşılabileceğine, vücudun yapabilecekleri olduğuna inancın simgesi. Pheidippides'in hikayesi gerçek olsun ya da olmasın, içerdiği fikir gerçek: bir insan, sınırlarının ötesine geçebilir. Ve bunu çoğu zaman başkasının önemsediği bir şey için yapar.
Kaynaklar