18 Nisan 1955
Albert Einstein, 76 yaşında Princeton Hastanesi'nde hayatını kaybetti. Ölüm nedeni: aort anevrizmasının yırtılması. Vasiyetinde kesin bir istek bırakmıştı: cesedi yakılsın, hiçbir ayin yapılmasın, cenaze törenine kimse çağrılmasın. Einstein bedenini bir kült nesnesine dönüştürmek istemiyordu.
Otopsiyi yapan patolog Dr. Thomas Stoltz Harvey başka bir şey düşündü. Otopsi sırasında Einstein'ın beynini çıkardı ve aileye danışmadan yanına aldı. Einstein'ın oğlu Hans Albert bunu sonradan öğrendiğinde şok oldu. Ama iş işten geçmişti.
Beyin Neden Alındı?
Harvey'in mantığı basitti: "Bu beyin bilime hizmet etmeli." Dünyanın en zeki adamlarından birinin beyni, nörobilim açısından paha biçilmez bir kaynak olabilirdi. Belki farklı bir yapıda olduğu görülecekti. Belki zekanın sırrı burada gizliydi.
Bu iyi niyetli ama etik olarak sorunlu bir karardı. Einstein bu izni hiç vermemişti. Aile sonradan, baskı altında, beynin bilimsel araştırmada kullanılmasını kabul etti — ama sadece Harvey beyni iade etmedeyeceğini açıkça söylediği için.
"Zekanın nereden geldiğini anlamak istiyordum. Belki yanlış bir yoldan gittim. Ama bu soru hâlâ cevapsız."
240 Parçaya Bölünmüş Beyin
Harvey beyni inceleyebilmek için 240 parçaya ayırdı. Her parça mikroskop altında incelenebilecek kadar ince kesildi. Parçaların bazılarını farklı araştırmacılara dağıttı, bazılarını kendisinde tuttu. Birçok parça hiç incelenmedi — sadece saklandı.
Harvey Princeton'daki işini kaybetti (beyni iade etmediği için). Sonra Kansas'a, ardından Missouri'ye taşındı. Beyni yanında götürdü. Onlarca yıl boyunca Einstein'ın beynini bir garajda, bir kilerde, bir viski kutusunda tuttu.
Ne Bulundu?
Einstein'ın beyninde gerçekten bazı olağandışı özellikler bulundu. Parietal lob normalden yüzde 15 daha genişti — bu bölge matematiksel ve mekansal düşünceyle ilişkili. Glial hücre yoğunluğu bazı bölümlerde ortalamanın üzerindeydi. Sylvian çatlağı ise tuhaf bir biçimde farklıydı.
Ama bu bulgular tartışmalı kaldı. Tek bir beyinden genel sonuç çıkarmak bilimsel olarak zor. Yapısal farklar Einstein'ın dehasının nedeni miydi, sonucu mu — bu hâlâ bilinmiyor. Belki de beyin düşünme örüntüleriyle şekillendi; yani Einstein öyle doğmadı, öyle oldu.
1998'de, Einstein'ın ölümünden 43 yıl sonra, Harvey kalan beyin parçalarını Princeton Üniversitesi Hastanesi'ne iade etti. O sırada 86 yaşındaydı ve hastalığı nedeniyle beyni daha fazla saklayamayacağını hissetti. Beyin parçaları bugün hâlâ Philadelphia'daki Mütter Tıp Müzesi'nde ve Princeton'da sergileniyor.
Miras: Soru Hâlâ Açık
Harvey'in yaptığı bugün etik olarak kabul edilemez bulunuyor. Modern tıp etiği aileden açık izin alınmasını zorunlu kılıyor. Ama hikaye başka bir soru da bırakıyor: bir bilim insanının bedeni kime ait? Kendi istediği gibi yok olmaya hakkı var mı, yoksa mirası bilime mi kalmalı?
Einstein kendi bedeninin bir nesne haline gelmesini istememişti. Ve tam olarak bu oldu. Deha dehasına sahip olmayı seçemez — bedeniyle de çoğu zaman.
Kaynaklar