1942: Stüdyonun Panik Hali
Casablanca 1942'de çekildiğinde Warner Bros. panik içindeydi. İkinci Dünya Savaşı tam ortasındaydı ve stüdyo aceleyle "işe yarar" bir film çıkarmaya çalışıyordu. Bir Broadway oyunundan uyarlanan senaryo üzerinde birkaç farklı yazar aynı anda çalışıyordu: Howard Koch, Julius Epstein, Philip Epstein ve Casey Robinson. Çoğu zaman ayrı ayrı, hatta birbirlerinden habersiz.
Çekim başladığında senaryo tamamlanmamıştı. Sabahları yazılan sayfalar öğleden sonra sete geliyordu. Oyuncular kimi zaman bir sonraki sahnenin ne olacağını öğrendiklerinde hâlâ önceki sahnenin replikasıyla uğraşıyorlardı. Ve kimse filmin nasıl biteceğini bilmiyordu.
Üç Farklı Final Yazıldı
Filmin kritik sorusu şuydu: Ilsa (Ingrid Bergman) kiminle uçağa binecek — Rick (Humphrey Bogart) mi, Victor Laszlo (Paul Henreid) mu? Senaryo yazarları üç farklı final üzerinde paralel olarak çalışıyordu. Hangisi kullanılacağı son ana kadar netleşmedi.
Bergman sonradan şöyle anlattı: "Bogart'a da Henreid'e de aynı yoğunlukta bakmaya çalıştım. Çünkü hangisi olacağını bilmiyordum. Sonunda kaybolan bir ruh gibi oynadım. Meğerse bu tam da aranan şeydi."
"Bu oyunculuğumun sırrı sanılmasın ki olağanüstü bir yeteneğimden. Basitçe, ne yaptığımı bilmiyordum."
"Here's Looking at You, Kid"
Filmin en ikonik repliği — "Here's looking at you, kid" (Sana bakıyorum, evlat) — senaryoda yoktu. Bogart doğaçlama söyledi. Film boyunca birkaç kez tekrarlanan bu cümle sinema tarihinin en çok alıntılanan repliklerinden biri oldu. Ve planlanmamıştı.
Son sahnedeki "This is the beginning of a beautiful friendship" (Bu güzel bir dostluğun başlangıcı) cümlesi ise filmin tamamı çekildikten birkaç hafta sonra, post-prodüksiyon sırasında eklendi. Bogart stüdyoya geri çağrıldı, sadece bu tek cümleyi söyleyip ayrıldı. Film kapanışını bu cümle kurtardı.
Neden İşe Yaradı?
Bu kaotik üretim süreci teorik olarak felaket olmalıydı. Aceleyle yazılmış, parçalı bir senaryo, karıştırılmış üretim, kararsız finaller. Ama sonuç tam tersi: sinema tarihinin en sevilen filmlerinden biri, Oscar'ın En İyi Film ödülünü kazanan, seksen yılı aşkın süre boyunca izlenmeye devam eden bir yapıt.
Bir teori şu: oyuncuların belirsizliği performansa bir gerçeklik katkısı yaptı. Bergman'ın yüzündeki kararsızlık gerçek kararsızlıktı. Bogart'ın mesafesi gerçek mesafeydi. İzleyici bunu hissediyor — belki adlandıramıyor ama hissediyor. Planlanmış mükemmelliğin yapamayacağı bir şey.
Bu hikayenin bazı ayrıntıları yıllar içinde biraz abartılmış olabilir. Film tarihçileri Bergman'ın gerçekten de son ana kadar belirsizlik içinde olduğunu doğruluyor, ama tüm sahnelerin tam bu kaos içinde çekildiği iddiası zaman zaman sorgulanıyor. Gerçek şu ki üretim olağanüstü aceleyle ve değişen senaryolarla ilerledi — ama filmin bir felaket olmaması kendisi bir mucize.
Miras
Casablanca bugün hâlâ sinema okullarında senaryo yazımı için referans olarak kullanılıyor. Ironik biçimde — tam olarak şu yüzden: bir filmin nasıl planlanması gerektiğinin değil, iyi oyuncuların ve iyi repliğin her şeyi kurtarabileceğinin kanıtı olarak. Sanat bazen planla değil, panik içinde doğuyor.
Kaynaklar